Tradycje wielkanocne - skąd się wziął zajączek ?
Tradycje wielkanocne są bardzo różnorodne i mają wielowiekową tradycję. Od święcenia palemek w Niedzielę Palmową, co ma być pamiątką po wjeździe Jezusa do Jerozolimy, poprzez tradycję kraszenia jajek, zwyczaj porządków świątecznych w ostatnim tygodniu postu, aby dom przygotować na Wielką Niedzielę.
|
Oprócz tego święcenie pokarmu w Wielką Sobotę, aby później, przy śniadaniu wielkanocnym (w tradycyjnym huku petard i dźwięku dzwonów), podzielić się kawałkami poświęconych jajek, aż do tradycji Śmigusa - Dyngusa w Lany Poniedziałek. Są jeszcze inne, regionalne tradycje wielkanocne. |
Polskie tradycje Wielkanocne
|
Tradycje wielkanocne: Święcenie palm
Tradycja święcenia palm znana jest od wieków w Polskiej historii. Święcenie palm następuje corocznie podczas mszy w Kościele katolickim w ostatnią niedzielę przedswiąteczną. Na wielu Polskich wsiach, dzień ten zwany jest Niedzielą Palmową. Wówczas w szkołach przeprowadzane są rekolekcje na których wszyscy uczniowie konstruują wysokie na pare metrów i odświętnie przystrojone palmy wielkanocne, które podczas mszy wystawiane sa w okolicznym Kościele. Jak nakazuje prastara tradycja, święcenie palm ma przynosić wiernym szczęście oraz chronić cały dorobek ich życia podczas występujacych letnią porą gwałtownych burz.
Tradycje wielkanocne: Porządki świateczne
Porządki świąteczne są nieodłączną częścią przygotowań świątecznych. Porządki wykonywane są w ostatnim okresie postu i maja na celu oczyszczenie całego gospodarstwa domowego. Do porzadków świątecznych powinna przystąpić cała rodzina.Wówczas najważniejszymi zadaniami jest mycie okien, wieszanie pięknie wykrochmalonych firan lub zasłon. Pastowane są również podłogi oraz wszelkie meble znajdujace się w domu. Bardzo przyjemną odskocznią jest przygotowywanie domu poprzez wieszanie i komponowanie licznych wielkanocnych dekoracji. Porządki świąteczne mają wypędzić z domu złe i zastałe duchy.
Tradycje wielkanocne: Kraszenie jajek
Jest to czynność niezwykle radosna jak i umożliwiająca puszczenie wodzy fantazji. Kraszenie jaj odbywać powinno się w Wielką Sobotę, a zaangażowani w tą pracę powinny zostać przede wszystkim najmłodsi domownicy. Ugotowane jaja wkładamy po kilka sztuk do słoi napełnionych farbkami koloryzującymi. Bardziej tradycyjna metodą stosowaną przez nasze babcie było zanużanie jaj oraz wydmuszek w naturalnych składnikach. Aby uzyskać złoty kolor pisanki, wkładano ją do obranych z cebuli łupinek, aby natomiast uzyskać brązowy kolor jaj, wówczas należało umiescić je w pojemniku z łupinkami orzechów lub kory drzew. Innymi sposobami na uzyskanie koloru było:
- Moczenie jaj w korze dębu lub w suszonych jagodach, co pozwalało uzyskać kolor czerwony.
- Namaczanie jaj w soku z buraka rozcieńczonego wodą. Mikstura nadawała pisance delikatny różowy kolor.
- Fioletowy kolor natomiast uzyskamy dzięki wywarowi z malwy.
Tradycje wielkanocne: Śmigus Dyngus
Obchodzony jest w "lany poniedziałek", czyli w drugi dzień Świąt Wielkanocnych. Zwyczaj ten ma na celu oblewanie małą ilością wody panien o wolnym stanie cywilnym, co wróżyło szybkie zamażpójscie oraz zainteresowanie dziewczyną przez kawalerów. Zwyczaj ten chronić miał przed różnorodnymi chorobami. W dzisiejszych czasach coraz częściej propagowanym zwyczajem jest wręcz obfite lanie wodą każdego napotkanego uczestnika, bez względu na wiek, czy płeć.
Tradycje wielkanocne: Święcenie pokarmów
Święcenie pokarmów odbywa się podczas porannej mszy w Wielką Sobote. Jest to dzień szczególny, dzień nadziei oraz modlitewnego oczekiwania na Zmartwychwstanie spoczywającego w grobie Pana Jezusa. Zwyczaj ten zapoczatkowany został już w VIII w. Po porannym sporządzeniu krajanek oraz wielobarwnych pisanek, domownicy przygotowuja się do "święconki". Wówczas w małym wiklinowym koszyczku, jak nakazuje Polska tradycja nie powinno zabraknać:
- małego baranka z horągiewką w formie lukrowej lub wykonanego z masła
- kolorowych pisanek i wydmuszek
- szczypty soli i pieprzu
- małego chlebka lub specjalnie wypieczonej na tę okazję miniaturowej babeczki
- kawałka kiełbasy lub innej wędliny
- chrzanu
Koszyczek powinien być przyozdobiony gałązkami borówki oraz serwetkami z nadrukami symboli wielkanocnych. Ciekawym zwyczajem jest również wkładanie poświęconych pisanek do specjalnie przygotowanego na tę okazję pojemnika w Kościele.
Po poświęceniu pokarmu i odwiedzeniu grobu Pana Jezusa domownicy moga już zasiąść do śniadania, składająscego się ze święconych produktów.
Tradycje wielkanocne: Topienie Judasza
Bardzo ważnym dniem Wielkiego Tygodnia jest niewątpliwie Wielka Środa. Szczególnie na wsiach kultywowana jest wówczas tradycja topienia Judasza. W pochodzie uczestniczą przeważnie młodzi ludzie, zarówno dziewczęta, jak i chłopcy. Ze słomy i starych ubrań dzieci konstruja wysoką kukłę, po czym wleka ją lub niosą po całej swojej wsi. Podczas takiego pochodu nie trudno o licznych gapiów, którzy pomagając dzieciom i młodzieży, okładają kukłę długimi i twardymi gałązkami. Pod koniec "marszu" wrzucano "Judasza" do stawu lub pobliskiej rzeczki. Ta tradycja różni się między sobą w zależności od regionu Polski. W niektórych regionach kukła nie jest topiona, a raczej palona na stosie lub wieszana. Całość obrzędu symbolizuje zdrade Judasza, za którą musi ponieść swoje konsekwencje. Pod koniec dnia rozpalane jest tradycyjne ognisko.
Tradycje wielkanocne: Wielkie grzechotanie
Tradycja mówi, że w Wielki Piątek, gdy już zamikły Kościelne dzwony, wówczas rozlegał się dźwięk hałaśliwych kołatek i grzechotek. Młodzież przechadzając się po całej swojej miejscowości straszyla wszelkich napotkanych przechodniów. Po dziś dzień zachował się urokliwy zwyczaj obdarowywania dzieci i młodzież grzechotkami.
Tradycje wielkanocne: Zajączek Wielkanocny
Jest to jeden z najstarszych elementów obchodzenia Świąt Wielkanocnych. Jego symbol znajdujemy na kartkach świątecznych, obrusach, zastawach. Jednak najbardziej utkwił w świecie najmłodszych. Zajączek kojarzony jest przez nich przede wszystkim jako postać przynosząca prezenty w I dzień Świąt Wielkanocnych. Wedle prastarych zapisków zając ma również symbolizować płodność.
Tradycje wielkanocne: Topienie żuru
Wedle ludowej tradycji w Wielki Piątek i Sobotę odbywało się "topienie żuru". Polegało ono na tym, iż gospodynie mieszały wszystkie spożywane podczas postu potrawy z popiołem i razem z rodzinami zakopywały je w różnych zakątkach wsi. Ponieważ post przestrzegany był bardzo rygorystycznie, jedynymi potrawami jakie konsumowano był właśnie żur oraz śledź. "Pogrzeb żuru" miał symbolizować koniec smutków oraz początek radości. W niektórych regionach Polski tradycja ta w niewielki sposób różniła się od siebie sposobem jej wykonywania.
Tradycje wielkanocne: Wieszanie śledzia
Podobnie jak w sytuacji żuru, pozbywano się także tradycyjnego, goszczącego przez cały okres postu na stołach domowników śledzia. Karą dla spożywanej ryby, która uniemożliwiała konsumowanie produktów mięsnych było wieszanie jej na pobliskich drzewach, co powodowało niezmierną radość w śród żegnających post mieszkańców.
Zobacz także:
| 
